Ανοικτή επιστολή προς  την Επιτροπή Αγροτικής Οικονομίας Περιβάλλοντος & Ανάπτυξης

Ημερομηνία: 3 Αυγούστου 2025
Λάμπρος Σακελλαρίου

Κυρίες και Κύριοι

Απευθύνομαι  με αυτή τη επιστολή  σε εσάς με έντονη ανησυχία και βαθιά αίσθηση ευθύνης. Βρίσκεστε ενώπιον μιας κρίσιμης απόφασης που αφορά το έργο αποθήκευσης CO₂ στον Πρίνο — ένα έργο που παρουσιάζεται ως “πράσινη” λύση, αλλά ενδέχεται να έχει σοβαρές, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις για το θαλάσσιο περιβάλλον, την τοπική οικονομία, την ασφάλεια και την υγεία των πολιτών του κόλπου της Καβάλας και ιδιαίτερα της Θάσου.

Με σεβασμό προς το θεσμικό σας ρόλο θα ήθελα να σας δώσω ορισμένες πληροφορίες που ίσως δεν γνωρίζετε και που είναι όπως νομίζω αποφασιστικής σημασίας για την απόφαση που ενδέχεται να πάρετε.

Ι. Εκτελεστική Απόφαση του Συμβουλίου της  Ευρωπαϊκής Επιτροπής  COM(2025) 367 final από την 30.6.2025

Η Ελλάδα ζήτησε την απόσυρση του μέτρου 16997, επικαλούμενη «διαφαινόμενες διαταραχές στην αλυσίδα εφοδιασμού».  Το Ορόσημο 373 αυτού του μέτρου αφορούσε στην τεχνολογική ωρίμανση και την προώθηση των υποδομών CCS (δέσμευση και αποθήκευση CO₂). Οι συνέπειες της απόσυρσης είναι εμφανείς.  Η μη ολοκλήρωση του ορόσημου συνεπάγεται ότι το έργο δεν έχει ακόμη ωριμάσει για υλοποίηση ή χρηματοδότηση. Η απόσυρση του ορόσημου 373 θολώνει την εικόνα, όχι μόνο για την πρόοδο του έργου αλλά και για τυχόν οργανωτικές ή διοικητικές καθυστερήσεις. Η απόσυρση σημαίνει

• Απώλεια συμβατικής χρηματοδότησης μέσω του ΤΑΑ. Το έργο χάνει (προς το παρόν) τη χρηματοδότηση από το ΤΑΑ, που θεωρείτο βασική πηγή στήριξης
• Έλλειψη διαφάνειας και αιτιολόγησης
  Η γενικόλογη επίκληση «διαταραχής στην αλυσίδα εφοδιασμού» αντί αναλυτικής αιτιολόγησης δεν πληροί τις προδιαγραφές διαφάνειας και επαρκούς αιτιολογίας, όπως προβλέπουν τα άρθρα 41 και 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. Η απόσυρση λόγω “αλυσίδας εφοδιασμού” ενδέχεται να λειτουργεί ως διπλωματική διατύπωση, αντί να κατονομάζεται καθαρά η αποτυχία στη διοικητική προετοιμασία.
• Μήπως η αναφορά στην “αλυσίδα εφοδιασμού συγκαλύπτει θεσμικές ή κανονιστικές δυσλειτουργίες; Μήπως καλείστε για αυτό το λόγο να πάρετε απόφαση;
• Ασάφεια για τον ρόλο του έργου στον Πρίνου. Είναι ώριμο το έργο Πρίνου, ή παραμένει τεχνικά/διοικητικά προβληματικό;

 Με την τροποποίηση αυτή, το έργο “Αποθήκευση CO₂ στον Πρίνο” (Μέτρο 16997) αφαιρείται από τη λίστα χρηματοδοτούμενων έργων του ΤΑΑ. Αυτό φαίνεται να οδηγεί στην απώλειά μέρους της επιχορήγησης των 150 εκ. €, ενώ η  επιχορήγηση των 120 εκατ. ευρώ από το Innovation Fund της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παραμένει σε ισχύ. Υπάρχει δε περίπτωση το έργο να περιοριστεί σε ιδιωτική χρήση από την Energean, χωρίς διακρατικό χαρακτήρα με ενεργοποίηση τα Carbon Contracts for Difference (CCfD ή Κλιματοσυμβόλαια) ή άλλου μηχανισμού κάλυψης κόστους. Πρέπει να γνωρίζετε ότι οι πηγές χρηματοδότησης των CCfDs είναι Εθνικοί πόροι (κρατικός προϋπολογισμός ή ειδικά ταμεία), Έσοδα Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών και περιορισμένα για πιλοτικές χρήσεις από το Innovation Fund. Από Ταμείο Ανάκαμψης (RRF) δεν επιτρέπεται η χρηματοδότηση των  CCfDs λόγω φύσης του μηχανισμού

Ίσως η απόφαση αυτή οδήγησε και στο γεγονός της απόσυρσης της του φακέλου του έργου  από το  Ηλεκτρονικό Περιβαλλοντικό Μητρώο (Η.Π.Μ.). Αλλιώς γιατί να αποσυρθεί; για ποιο λόγο; Το ΗΠΜ δημιουργήθηκε προκειμένου να αποκτήσει κάθε ενδιαφερόμενος πλήρη, λεπτομερή και ανεμπόδιστη πρόσβαση και γνώση κατά την περίοδο διαβούλευσης. Επισημαίνεται ότι βάση νόμου  απαγορεύεται η διαγραφή των περιεχομένων του. Το παραπάνω ισχύει ακόμη και αν το έργο δεν αδειοδοτηθεί τελικά.

ΙΙ. Αντισταθμιστικά μέτρα. 

Η Energean  ζήτησε  από την ελληνική κυβέρνηση την κάλυψη του κόστους των αντισταθμιστικών μέτρων προς την τοπική κοινωνία μέσω της ένταξης της περιοχής του Πρίνου σε Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΣΔΑΜ) για στρατηγικούς και πολιτικούς λόγους.  Τι εννοούμαι όταν μιλούμε για αντισταθμιστικά έργα;  Ποια έργα ζητά η Energean να καλυφθούν από το ΣΔΑΜ; Παραδείγματα:  Ενίσχυση τοπικών υποδομών, Απασχόληση και επανακατάρτιση, Περιβαλλοντικά και υγειονομικά μέτρα, Τοπικά ανταποδοτικά ή «ρήτρα κοινωνικής αποδοχής».  Η Energean θέλει να αποφορτίσει το έργο CCS Πρίνου από κοινωνικές και πολιτικές εντάσεις, μεταβιβάζοντας μέρος του κοινωνικού κόστους (π.χ. τοπικές αντιδράσεις, περιβαλλοντικά αντισταθμιστικά, κοινωνικές υποδομές) στο κράτος.                Με τον τρόπο αυτό ενισχύει την τραπεζική εικόνα (bankability) του έργου, ώστε να μπορέσει να προσελκύσει ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση (π.χ. από Innovation Fund, InvestEU) ή ιδιωτικά κεφάλαια.

Η υποψία ότι η Energean επιδιώκει μέσω της ένταξης του έργου στο Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΣΔΑΜ) να αποφύγει αντισταθμιστικές υποχρεώσεις και να μετακυλήσει κόστη στο κράτος, είναι βάσιμη, αλλά δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα.

Εάν μια επένδυση ενταχθεί στο ΣΔΑΜ (δηλαδή ως εθνικό σχέδιο πράσινης μετάβασης), τότε η Energean απαλλάσσεται από μεγάλα κόστη, όπως

• Αποκατάσταση θαλάσσιου περιβάλλοντος μετά τη λήξη λειτουργίας της εγκατάστασης.
• Απομάκρυνση πλατφορμών ή μετατροπή με βάση αυστηρά πρωτόκολλα.
• Εγγυήσεις ευθύνης για πιθανές διαρροές CO₂, σε περίπτωση αστοχίας της γεώτρησης.
• Παρακολούθηση/Monitoring

Άρα είναι  πολύ πιθανό η Energean, μέσω της ένταξης του έργου στη Δίκαιη Μετάβαση να επιδιώκει απαλλαγή από κόστη που υπό άλλες συνθήκες θα βάραιναν αποκλειστικά την ίδια (αντισταθμιστικά, ασφάλειες ευθύνης, αποκατάσταση) και να μεταφέρει την ευθύνη και τις δαπάνες συντήρησης των παλαιών υποδομών στο Δημόσιο.

Τελειώνοντας απευθύνομαι με σας με αίσθημα ευθύνης απέναντι στο περιβάλλον, τη δημόσια υγεία και τη νομική ασφάλεια της τοπικής κοινωνίας. Το έργο αυτό, παρά την προβολή του ως συμβολή στην «πράσινη μετάβαση», παρουσιάζει σημαντικά νομικά, περιβαλλοντικά και θεσμικά ελλείμματα που δεν επιτρέπουν την ασφαλή ή τεκμηριωμένη γνωμοδότηση υπέρ του σε επίπεδο της Επιτροπής Αγροτικής Οικονομίας Περιβάλλοντος & Ανάπτυξης.

Εκτός από τις νομικές εκκρεμότητες και αβεβαιότητες, την ελλιπή  συμμόρφωση με τη διαδικασία διαβούλευσης ο κίνδυνος μιας πιθανής  έκθεσης του θεσμού σας  σε ευθύνες είναι ορατός.  Η έκδοση θετικής γνωμοδότησης από την Επιτροπή σας, εν απουσία των απαραίτητων  τεκμηριώσεων μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως τεκμήριο κοινωνικής αποδοχής από τον φορέα του έργου και να υπονομεύει τη θεσμική αξιοπιστία του Επιτροπής Αγροτικής Οικονομίας Περιβάλλοντος & Ανάπτυξης.

Η ευθύνη που αναλαμβάνει η Επιτροπή σας  με μια τέτοια απόφαση είναι ουσιαστική και δυνητικά διαχρονική. Η τοπική κοινωνία δεν πρέπει να μετατραπεί σε πεδίο πειραματισμού..  Εύχομαι η απόφαση σας να παρθεί με γνώμονα την  συνείδηση γιατί η συνείδηση  δεν σβήνει,  απλώς περιμένει. Και όταν επιστρέφει, δαγκώνει βαθύτερα απ’ ό,τι φανταστήκαμε.

Σας ευχαριστώ
Λαμπρός Σακελλαρίου